Programmadirecteur transitie haven en industrie

Omschrijving van de opdracht

De provincie Zuid-Holland zet zich in voor een toekomstbestendige economie, waarbij de focus ligt op CO2-reductie, stikstofreductie, en het gebruik van hernieuwbare grondstoffen, in balans met de leefomgeving. De opdracht Transitie Haven, Industrie en Maritiem richt zich daarom op het klimaatneutraal en circulair maken van het havenindustrieel complex in Rotterdam, de verspreide industrie en het maritieme cluster in Zuid-Holland in 2050. Dit omvat het optimaliseren van efficiëntie, vernieuwen van het energiesysteem en grondstoffensysteem alsmede het behouden, versterken en verduurzamen van het maritiem cluster.

De verantwoordelijkheden van de provincie Zuid-Holland zijn relatief beperkt; gemeente Rotterdam en ministerie van Financiën zijn eigenaar van de haven, Havenbedrijf Rotterdam N.V. gaat over de uitgifte van gronden en diverse verantwoordelijkheden op ruimtelijk en economisch vlak liggen bij de ministeries van Klimaat & Groene Groei en Infrastructuur & Waterstaat. Deze opdracht laat echter zien dat het evident is dat de provincie Zuid-Holland een zelfbewuste rol aanneemt en strategische inzet pleegt op de activiteiten in en rond de haven van Rotterdam: het bestuurlijke en inhoudelijke belang van een integrale afweging over ruimtegebruik en –gebrek, vergunningverlening, inzet van eigen en Europese middelen en de ombouw naar een schone en bereikbare haven in 2050.

De tijdgeest en de geopolitieke situatie waarin wereldwijde ‘handelsoorlogen’ en een conventionele oorlog aan de oostgrens van Europa plaatsvinden, maken dat de inzet in deze opdracht op geen enkele manier lineair verloopt. Dat is in een transitie sowieso onmogelijk, laat staan dat de veranderende vragen ten aanzien van bijvoorbeeld Defensie, keuzes van internationaal opererende bedrijven die Rotterdamse ‘filialen’ (deels) sluiten en het bijsturen van nationale regelgeving over verduurzaming tot de provinciale competenties behoren. Ook zonder deze uitdagende omstandigheden vraagt de rol van ruimtelijk ordenende gebiedsautoriteit van de Provincie visie en handelen met betrekking tot de grootste haven (met bijbehorend industriecluster) van Europa op haar grondgebied.

Haven Industrieel Complex en ‘verspreide industrie’

In Zuid-Holland ligt de Rotterdamse haven, de grootste haven van Europa en onderdeel van de top tien van de grootste havens van de wereld; 3000 bedrijven, 2,9% bijdrage aan het nationale BBP, 192.000 arbeidsplaatsen, een van de grootste petrochemische clusters van Europa en 13% van de energie die in Europa wordt gebruikt komt via de haven van Rotterdam. Kort gezegd; Rotterdam is een belangrijk logistiek start- en eindpunt voor heel veel producten die Europa in- en uitgaan. Zij heeft een strategische ligging met een directe, toegang tot de zee en tegelijk met het Europese achterland. De activiteiten zijn van logistieke, maritieme en industriële aard. Deze zijn met elkaar verweven en vormen samen het Haven Industrieel Complex (HIC). Tevens is er in ZuidHolland verspreide industrie gesitueerd. 

Verduurzaming Industrie: klimaatneutraal, circulair, en stikstofreductie

De wereldwijde afspraken over de beperking van de opwarming van de aarde en nationale afspraken over een volledig circulaire economie in 2050 plaatsen de haven en de industrie voor de uitdaging om te verduurzamen. Een belangrijk deel van de opgave uit het Klimaatakkoord om de broeikasgassen te reduceren ligt bij de industrie en dan met name bij grote energie-intensieve bedrijven. Hierbij ligt de focus niet alleen op reductie van de CO2 en stikstof, maar ook op benutting van de economische kansen die dit met zich meebrengt.

In het nationale klimaatakkoord is afgesproken dat in Nederland in 2030 en 2050 respectievelijk 49% en 95% minder CO2 wordt uitgestoten ten opzichte van 1990. Een groot deel van de nationale opgave ligt in de provincie Zuid-Holland en dan met name in het Haven Industrieel Complex (HIC) in Rotterdam: ruim 30 procent van alle industriële CO2 uitstoot in Nederland is afkomstig uit onze provincie. Hiervan is ruim 90 procent afkomstig uit het HIC. Naast het Klimaatakkoord wordt ook gewerkt aan het realiseren van de doelstellingen uit het grondstoffenakkoord om in 2023 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 een volledig circulaire economie te realiseren. In de haven en in de industrie wordt gewerkt aan een versnelde transitie naar een nieuwe economie met een schone, slimme en toekomstbestendige haven. De kansen liggen in nieuwe technologieën en keteninnovaties en industrieën die produceren met hernieuwbare grondstoffen en duurzaam hergebruik van grondstoffen. Deze nieuwe economische activiteiten hebben een hoge toegevoegde waarde en een nadruk op duurzaamheid. De transities gaan echter niet vanzelf. Er zijn verschillende knelpunten die komen kijken bij de transities; in nieuwe waardeketens, in technologieën, in het opschalen, level playing field, in het ruimtegebrek, in de milieuruimte en door externe factoren als energieprijzen, gebrek aan stikstofruimte en netcongestie. Vanwege het grote belang voor de regio is dit voor de provincie reden om hier inzet op te plegen.

Novex Rotterdamse haven

Voor de ontwikkeling van de Nationale omgevingsvisie is een aantal NOVEX-gebieden aangewezen in Nederland waarin concrete en inhoudelijke invulling wordt gegeven aan benodigde keuzes op (primair) ruimtelijk vlak. Novex Rotterdamse haven is er daar (logischerwijs) een van. Met de acht Rijks- en regionale partners in dit proces is bestuurlijk afgesproken dat de haven in 2050 CO2 neutraal zal zijn. Dit is uitgewerkt in het Ontwikkelperspectief (december 2023) en de Uitvoeringsagenda 1.0 (maart 2025). De uitwerking van deze afspraken in concrete producten betekent dat een groot aantal ruimtelijk/strategische keuzes nog voor ons ligt, zoals onder andere een verkenning (gebaseerd op het MIRT-proces) naar ruimtegebruik/gebrek in de haven in balans met de leefomgeving. 

Maritiem Cluster De havenregio bevat tot en met de

Drechtsteden een sterk en vitaal maritiem cluster. Het verduurzamen en behouden van een sterke positie van zowel de Zuid-Hollande industrie, als de logistieke systemen en het maritieme cluster én het binden van (nieuwe) ketens aan de haven in balans met een goede leefomgeving zijn de uitdagingen voor de toekomst. Hierbij speelt de actuele rol van defensie een zeer grote rol. 

Afbakening van de inhoud

Met de Opdracht Transitie Haven, Industrie en Maritiem zet Provincie Zuid-Holland zich in voor het klimaatneutraal en circulair maken van het haven-industrieel complex in Rotterdam, de verspreide industrie en het maritieme cluster in Zuid-Holland. Daardoor brengt zij industriële activiteiten in balans met de leefomgeving en hierbij is belangrijke aandacht voor zowel het hooghouden van de concurrerende positie (‘investeringsklimaat’) van de genoemde sectoren als het realiseren van een gezonde en veilige transitie. Op deze manier draagt de provincie bij aan een meer toekomstbestendige economie van de eigen regio, van Nederland en ook Europa. 

We dragen eraan bij dat het haven-industrieel complex in Rotterdam, de verspreide industrie en het maritieme cluster in Zuid-Holland in 2050 klimaatneutraal, circulair en slim opereren. Dit vraagt om een transitie naar een economie waarin minder tot helemaal geen broeikasgassen worden uitgestoten, de stikstofuitstoot wordt gereduceerd en minder primaire grondstoffen worden benut. Hierbij is het belangrijk om een goed vestigingsklimaat te behouden voor de bedrijven en (startende) ondernemers, te letten op de impact op de omgeving, de nodige (milieu)ruimte en het aanjagen van een hoogwaardige toepassing en hergebruik van grondstoffen/materialen. De opdracht valt uiteen in een aantal te identificeren deelprojecten, conform het door BOG vastgestelde Doelen-Inspanningen-Netwerk. De exacte focus en nadere specificering van de opdracht kunnen na start van de kandidaat, in onderling overleg, verder worden afgestemd.